Van munitiebrood tot Kwatta’s manoeuvre chocolaad
In het voorjaar van 2026 starten we met een nieuw onderzoeksproject over militaire voedselvoorziening in de 17e, 18e en 19e eeuw. Dit doen we samen met geschiedenisliefhebbers, (lokale) historici, archiefinstellingen en studenten. En misschien wel met jou?
Het onderwerp
‘Een leger marcheert op zijn maag’ is een uitspraak die aan Napoleon wordt toegeschreven, maar ook vóór hem was men zich hier al van bewust: zonder een efficiënte voedselvoorziening vallen legers en verdedigingslinies uiteen. Oorlogsvoering was er daarom op gericht de eigen bevoorrading te beschermen die van de tegenstander te verstoren: belegeringen moesten de vijand uithongeren en ook de tactiek van de verschroeide aarde is in de Zuiderwaterlinie meermaals toegepast. Waar in het begin van de Tachtigjarige Oorlog de voedselvoorziening van de militairen volledig in particuliere handen was, is deze in de loop der eeuwen steeds verder gemilitariseerd. Ook werden producten van steeds verder aangevoerd – mogelijk gemaakt door technologische innovaties – waardoor legers konden groeien. Dit is althans het algemene verhaal …
Aan de hand van heel concrete gebeurtenissen, personen, plekken en producten gaan we in dit project dit algemene beeld uitdagen met een lokaal perspectief.
Openingssymposium 21 april
Op dinsdagmiddag 21 april trappen we het onderzoeksproject af met een openingssymposium bij het BHIC in 's-Hertogenbosch.
- Tijden: van 13:30 – 17:00 (inloop 13:00)
- Locatie: BHIC (Citadel, Zuid-Willemsvaart 2, 5211 NW 's-Hertogenbosch)
- 2 lezingen van ervaren historici
- Wim Klinkert - Logistiek in uniform: van Napoleon tot nu
- Erik Swart – Bier en brood. Logistiek in de Nederlanden circa 1500-1600
- Spoedcursus paleografie door archivarissen van het BHIC
- Samen brainstormen over mogelijke bijdragen
Meld je aan voor het openingssymposium
Over het onderzoek
In dit project gaan we de volgende vragen beantwoorden:
- Hoe was de voedselvoorziening van militairen georganiseerd in de Zuiderwaterlinie?
- Hoe veranderde dit door de eeuwen heen?
- Welke veranderende ideeën over voeding zien we hierin terugkomen?
Aanpak
- Net als bij het vorige onderzoeksproject werken we met een onderzoeksgroep bestaande uit onder andere heemkundigen, academische historici en archivarissen. Dit keer trekken we de samenwerking nog breder en sluiten ook studenten aan!
- Er zijn verschillende rollen mogelijk binnen de onderzoeksgroep. We houden hierbij rekening met ieders sterktes en voorkeuren.
- Als deelnemer werk je zelf (of in een duo of in een groepje) onder begeleiding van ervaren historici aan een historische casus.
- Vanuit een specifieke en aansprekende casus ga je breder reflecteren op een tijdvak. Bijvoorbeeld: vanuit de ontwikkeling van een industriële chocoladereep in de tweede helft van de negentiende eeuw kun je reflecteren op de toenmalige kijk op militaire voeding en op de verhouding tussen krijgsmacht en burgersamenleving. Of een rechtszaak tegen een zoetelaar in de zeventiende eeuw leert ons waarom en op welke manier de krijgsmacht private ondernemers in de militaire voedselvoorziening aan banden probeerde te leggen.
Praktische informatie
- Maandelijks online overleg en een aantal offline bijeenkomsten
- Tijdsbesteding flexibel
- Leeftijd of ervaring maakt niet uit
Wat ga je doen?
- Historisch bronnenonderzoek naar een onderwerp naar keuze in de 17e, 18e of 19e eeuw
- Meeschrijven aan een boekpublicatie
Tijdpad
- 21 april 2026: Openingssymposium bij het BHIC in 's-Hertogenbosch
- April-september 2026: start project
- Oktober 2026: Symposium halverwege het project
- Maart 2027: deadline definitieve teksten + afbeeldingen
- Oktober 2027: (Boek-)presentatie project
Partners
