Zuiderwaterlinie etappe 4: Willemstad - Zevenbergen

3 uur 30 minuten (21,4 km)

De Zuiderwaterlinie is de oudste, langste én meest gebruikte van alle Nederlandse waterlinies. Helemaal van Bergen op Zoom tot Grave. Een unieke ketting van 11 Brabantse vestingsteden en hun ommeland, verbonden door het typisch Nederlandse verhaal van verdedigen met het water. Deze wandelroute is één van de zeventien etappes van het Zuiderwaterlinie wandelpad. De totale lengte van het wandelpad in Brabant is 290 kilometer. Kijk voor een overzicht van alle wandeletappes op https://www.visitbrabant.com/zuiderwaterlinie.

Etappe 4: Willemstad - Zevenbergen
Klundert was een belangrijke schakel van de zuidelijke verdedigingslinie tegen de Spanjaarden. Nog steeds kun je zien hoe dat werkte. De gerestaureerde vestingwerken liggen in een mooi, groen gebied. Je kunt er heerlijk wandelen rondom de resten van de grachten. Klundert is in de 13de eeuw ont…

De Zuiderwaterlinie is de oudste, langste én meest gebruikte van alle Nederlandse waterlinies. Helemaal van Bergen op Zoom tot Grave. Een unieke ketting van 11 Brabantse vestingsteden en hun ommeland, verbonden door het typisch Nederlandse verhaal van verdedigen met het water. Deze wandelroute is één van de zeventien etappes van het Zuiderwaterlinie wandelpad. De totale lengte van het wandelpad in Brabant is 290 kilometer. Kijk voor een overzicht van alle wandeletappes op https://www.visitbrabant.com/zuiderwaterlinie.

Etappe 4: Willemstad - Zevenbergen
Klundert was een belangrijke schakel van de zuidelijke verdedigingslinie tegen de Spanjaarden. Nog steeds kun je zien hoe dat werkte. De gerestaureerde vestingwerken liggen in een mooi, groen gebied. Je kunt er heerlijk wandelen rondom de resten van de grachten. Klundert is in de 13de eeuw ontstaan en kreeg in 1357 haar stadsrechten. De stad werd meerdere keren vernield door branden en een watersnoodramp. De vestingwerken rondom de stad zijn gelukkig goed bewaard gebleven of gerestaureerd, waardoor je nog steeds een blik op het verleden kunt werpen. 

Hoe werkt de wandelroute?
Het Zuiderwaterlinie wandelpad is uitgezet over het Brabantse wandelknooppuntensysteem. De wandelroute is herkenbaar aan de groen-met-gele bewegwijzering met het Zuiderwaterlinie-symbool. Wandel eenvoudigweg van knooppunt naar knooppunt. Tussen de knooppunten volg je de bewegwijzering van het knooppuntensysteem.

Meldpunt routes
Klopt er iets niet aan de bewegwijzering of de route? Meld dit via het Meldpunt knooppuntroutes Brabant. Je kunt ook bellen naar 0800-4050050 (gratis).

Zuiderwaterlinie wandelgids
De Zuiderwaterlinie wandelgids is een prachtig naslagwerk en een leidraad om dit schitterende Brabantse erfgoed te ontdekken. Alle wandelknooppunten in de omgeving van de route zijn zichtbaar op de deelkaarten, zodat je ook zelf kortere wandelingen uit kunt stippelen. Bestel de Zuiderwaterlinie wandelgids.

Dit ga je zien

Startpunt: benedenkaden 14
4797 AR Willemstad
51 50 89 90

Fort Bovensluis

Oostdijk 22
4797 SC Willemstad
Fort Bovensluis
Fort Bovensluis
92 74 73 72 70 83 01 80 81 10

De Stad Klundert

Molenstraat 33
4791HL Klundert
De Stad Klundert in de avond
De Stad Klundert
75 36 14 12 13 15 16 17 18 56 99 29 28 27 26 24 25
Eindpunt: stationslaan
zevenbergen

Beschrijving

Startpunt: benedenkaden 14
4797 AR Willemstad
  • Klundert lag tijdens de Tachtigjarige Oorlog op een strategische plek: precies op de grens van Holland en Brabant. Willem van Oranje omwalde het in 1583 met vestingwerken: bastions, een aarden wal en een gracht. Klundert was daarmee een belangrijke schakel van de zuidelijke verdedigingslinie tegen de Spanjaarden. Uiteindelijk bleef het stadje gespaard: de Spanjaarden belegerden het nooit. Eind 18de eeuw was Klundert een lastige hindernis voor de oprukkende Fransen.
  • Twee forten, maar slechts eentje bewaard
    Onderweg van Willemstad naar Klundert kom je langs twee forten. Fort Bovensluis is het laatste fort van de fortengordel rondom vesting Willemstad. Langs de andere vier wandelde je al op de vorige deelkaart. Fort Bovensluis werd aangelegd in 1861-1862. Niet erg oud dus, maar waarschijnlijk lag op deze plaats al in 1673 een batterij voor het geschut van Fort Haaren. In 1952 kreeg het fort een heel andere invulling: door de dikke muren was het een perfect koelhuis voor aardappelen.
  • Fort Hollandia, ook wel Noordschans genoemd, werd rond 1639 gebouwd om de sluis in de Aalskreek en de toegangen tot de dijk te verdedigen. Het was een vierkant verdedigingswerk met bastions op de hoekpunten. Daaromheen lag een gracht. De naam is eigenlijk het enige wat nog rest van Noordschans, want er is een buurtschap naar vernoemd. Buurtschap Noordschans is een rustig dorpje waar vrijwel niets meer herinnert aan de oorlogs onrust van weleer.
  • Beschermd stadsgezicht in het centrum
    Via de route wandel je door het centrum van Klundert met het beschermde stadsgezicht. Daarna loop je rond de linie Stenen Poppen. Dat is een gemetselde dam met een spitse rand waar bovenop nog eens stenen ‘monniken’ of ‘poppen’ kwamen. Die maakten het onmogelijk om de gracht over te steken. Zo beschermden de poppen Klundert en daarmee ook de Republiek. Naast de Stenen Poppen is ook het kroonwerk de Suikerbergh bewaard gebleven.
  • Van Klundert wandel je verder naar Zevenbergen. De historie van deze stad getuigt van een grote veerkracht. Ooit een welvarende Hollandse stad, werd Zevenbergen zwaar getroffen door overstromingen en oorlogsgeweld. Maar de stad kwam erbovenop en groeide uit tot een bloeiende suikerstad. Het stratenpatroon van de middeleeuwse stad is nog grotendeels aanwezig.
  • In de naam ‘Zevenbergen’ duiden de ‘bergen’ op kleine verhevenheden in het landschap, bijvoorbeeld donken. Het betrof waarschijnlijk drie van zulke verhogingen. In 1964 en 1965 werden twee van deze donken onderzocht, waarbij resten uit de bronstijd werden gevonden. Zevenbergen komt al voor in oorkonden uit de 13de eeuw. Eerst als een afsplitsing van de Heerlijkheid Strijen, later als afzonderlijk leen van het graafschap Holland. Zevenbergen was tot 21 december 1805 een Hollandse stad. Op die datum werd een nieuwe scheiding gemaakt tussen Holland en Bataafs-Brabant. Voortaan liep deze van Willemstad door het Hollands Diep en de Biesbosch naar Heusden.
  • Turf- en zoutwinning
    Door bedijkingen vanuit het noorden en zuiden werd het gebied van Zevenbergen met het vaste land van Zuid-Holland (Strijen) verbonden. Er was veel veen aanwezig dat werd gebruikt voor de turfproductie. Gedurende de 13de eeuw overstroomde het veen vanuit de zee steeds vaker, mede door de turfwinning. Verzilting was het resultaat. De bewoners gingen daarom over op moernering: het afgraven van moer om daaruit – door verbranding – zout te winnen. Het zout werd onder andere naar Engeland geëxporteerd en leverde veel geld op.
  • Van verval naar een bloeiende suikerstad
    Na een aanvankelijke bloei raakte het stadje na de grote Sint-Elisabethsvloed in 1421 in verval. Alle ingedijkte polders werden in dat rampjaar vernield en Zevenbergen was plotsklaps een eilandje. In het begin van de 16de eeuw begon Cornelis van Bergen opnieuw met de inpoldering rond Zevenbergen. Daardoor kreeg de landbouw een nieuwe kans met vooral een belangrijke rol voor de suikerbietenteelt. Van 1858 tot 1987 was Zevenbergen bekend als suikerstad met op het hoogtepunt vier suikerfabrieken.
  • Oorlogsgeweld en watersnood
    Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Zevenbergen zwaar getroffen door oorlogsgeweld. In 1940 bombardeerden de Duitsers de stad, waarbij veel slachtoffers vielen. In november 1944 werd Zevenbergen door de Amerikanen bevrijd na een dagenlang spervuur van de artillerie. Ook nu vielen er talloze doden en gewonden en werden veel woningen, winkels en landbouwschuren vernield. Ook de watersnoodramp van 1953 trof het grondgebied van Zevenbergen. Ongeveer twee derde deel van de gemeente stond onder water, al bleef de stad zelf bewaard.
Eindpunt: stationslaan
zevenbergen
51
50
89
90
92
74
73
72
70
83
01
80
81
10
75
36
14
12
13
15
16
17
18
56
99
29
28
27
26
24
25

Kenmerken

Tocht/Route

  • Gemarkeerd: Ja